درسنامه آموزشی علوم و معارف قرآنی (2) کلاس یازدهم معارف

درس 12: فهم قرآن در آینه قرآن (2)

بازدید571

تاریخ بروزرسانی1403/11/17

قرائت: آیات 50 تا 57 سوره هود

وَ إِلَیٰ عَادٍ أَخَاهُمْ هُودًا قَالَ یَا قَومِ اعبُدُوا اللَّهَ مَا لَکُم مِن إِلَٰهٍ غَیرُهُ إِن أَنتُم إِلَّا مُفتَرُونَ ﴿50﴾ یَا قَومِ لَا أَسْأَلُکُم عَلَیهِ أَجرًا إِن أَجرِیَ إِلَّا عَلَی الَّذِی فَطَرَنِی أَفَلَا تَعقِلُونَ ﴿51﴾ وَ یَا قَومِ استَغفِرُوا رَبَّکُم ثُمَّ تُوبُوا إِلَیهِ یُرسِلِ السَّمَاءَ عَلَیکُم مِدرَارًا وَ یَزِدکُم قُوَّةً إِلَیٰ قُوَّتِکُم وَ لَا تَتَوَلَّوْا مُجرِمِینَ ﴿52﴾ قَالُوا یَا هُودُ مَا جِئتَنَا بِبَیِّنَةٍ وَ مَا نَحنُ بِتَارِکِی آلِهَتِنَا عَن قَولِکَ وَ مَا نَحنُ لَکَ بِمُؤمِنِینَ ﴿53﴾ إِن نَقُولُ إِلَّا اعتَرَاکَ بَعضُ آلِهَتِنَا بِسُوءٍ قَالَ إِنِّی أُشهِدُ اللَّهَ وَ اشهَدُوا أَنِّی بَرِیءٌ مِمَّا تُشرِکُونَ ﴿54﴾ مِنْ دُونِهِ فَکِیدُونِی جَمِیعًا ثُمَّ لَا تُنظِرُونِ ﴿55﴾ إِنِّی تَوَکَّلتُ عَلَی اللَّهِ رَبِّی وَ رَبِّکُم مَا مِن دَابَّةٍ إِلَّا هُوَ آخِذٌ بِنَاصِیَتِهَا إِنَّ رَبِّی عَلَیٰ صِرَاطٍ مُستَقِیمٍ ﴿56﴾ فَإِن تَوَلَّوا فَقَد أَبلَغتُکُم مَا أُرسِلتُ بِهِ إِلَیکُم وَ یَستَخلِفُ رَبِّی قَومًا غَیرَکُم وَ لَا تَضُرُّونَهُ شَیئًا إِنَّ رَبِّی عَلَیٰ کُلِّ شَیءٍ حَفِیظٌ ﴿57﴾

صحت، فصاحت و تجوید حروف واو، هاء و یاء

واو: در فارسی از بین لب و دندان ادا می‌شود ولی از نظر فصاحت و تجوید باید از بین دو لب، نرم و بدون فشار تلفظ گردد، مانند:

یوم ، وَ ایَّاکَ ، هُوَ ، کُفُوًا ، أَفواجًا ، وَحدَهُ ، بِحَولِ اللَّهِ ، وَ قُوَّتِهِ

در اصطلاح تجوید، به نرمی واو، لین می‌گویند.

هاء: معمولاً درست خوانده می‌شود.

از نظر فصاحت و تجوید، هاء با مقداری دمش در گلو تلفظ می‌شود.

با توجه به نفس‌بر بودن هاء، نباید برای صرفه‌جویی در نفس، آن را از بینی یعنی تو دماغی یا خیلی سست تلفظ کنیم، مانند:

اَشهَدُ ، إِلهَ ، اهدِنَا ، عَلَیهِم

در اصطلاح تجوید، به دمش هاء در گلو، هاوی می‌گویند.

همچنین نباید هاء محکم تلفظ شود، مانند:

هُوَ ، لَهُ ، بِحَمدِهِ ، حَمِدَهُ ، إِلَیهِ

یاء: معمولاً درست خوانده می‌شود.

از نظر فصاحت و تجوید، نباید با فشار، محکم و مایل به ژ تلفظ شود؛ به ویژه یاء مشدّد، مانند:

عَلِیًّا ، وَلِیُ ، حَیَ ، إِیَّاکَ

در اصطلاح تجوید، به نرمی یاء نیز، لین می‌گویند.

تمرین: آیات درس، سوره حمد، توحید و اذکار نماز را، با رعایت صحت، فصاحت و تجوید حروف و حرکات بخوانید.

فهم قرآن در آینه قرآن (2)

گام چهارم در فهم: استفاده از محتوای دیگر آیات در تفسیر

هنگامی که یک حکیم لب به سخن می‌گشاید، مجموعه منسجم و هماهنگی از موضوعات را در کنار یکدیگر قرار می‌دهد تا به هدف مورد نظر خود دست پیدا کند. از این‌رو یکی از راه‌ها برای فهم مراد و منظور حکیم از یک سخن، مراجعه به سایر سخنان او می‌باشد. قرآن کریم که از سوی حکیم‌ترین حکیمان نازل شده است از این قاعده مستثنی نیست و برای فهم معنای یک آیه باید به محتوای سایر آیات قرآن مراجعه نمود.

در درس گذشته با سیاق آیات و تأثیر آن در فهم آشنا شدیم و دانستیم که اولین گام در مراجعه به آیات قرآن برای فهم معنای یک آیه، استفاده از سیاق آیه می‌باشد.

مراجعه به آیات قرآن برای فهم معنای یک آیه، منحصر در سیاق نبوده و یک مفسر برای دریافت معنای دقیق‌تر و عمیق‌تر از آیه، با عبور از سیاق وارد مرحله جدیدی می‌شود. او در این مرحله، حجم بیشتری از آیات در سوره‌های گوناگون را مورد توجه قرار می‌دهد.

به نظر شما این مرحله چه تفاوتی با مرحله پیش از آن یعنی «توجه به سیاق آیه» دارد؟

مفسّر در این مرحله به سراغ چه نوع آیاتی خواهد آمد که در مرحله قبل به آن آیات نپرداخته بود؟

چنانکه دانستیم، مفسران معمولاً در دو گام، از آیات قرآن برای فهم یک آیه بهره می‌جویند: توجه به سیاق آیه و استفاده از محتوای دیگر آیات در تفسیر.

یک مفسّر پس از شناخت آیه در سیاق خود، به سراغ کل قرآن می‌رود و از مفاهیم و مقاصد آیات دیگری که به گونه‌ای در فهم آیه مورد نظر مؤثر هستند، استفاده می‌کند. به بیان دیگر او برای فهم یک آیه، ابتدا از قرائن موجود در آیه و آیات پیرامونی آن استفاده می‌کند و سپس از قرائن موجود در دیگر آیات در کل قرآن بهره‌مند می‌شود.

بدین منظور او هنگام تفسیر یک آیه، پس از شناخت سیاق آن، ابتدا آیاتی را که در سوره‌های گوناگون با آیه مورد نظر ارتباط معنایی دارند استخراج می‌کند؛ سپس با چینش این آیات در کنار یکدیگر از محتوای آنها در تفسیر آن آیه استفاده می‌کند؛ به عبارت دیگر او یک آیه را با کمک تدبر در آیات مشابه آن توضیح می‌دهد و مقصود آن را روشن می‌سازد.

به این نمونه‌ها دقت کنید:

نمونه اول:

اهدِنَا الصِّرَاطَ الْمُستَقِیمَ؛ صِرَاطَ الَّذِینَ أَنْعَمتَ عَلَیهِمْ ... _{(حمد، آیهٔ 7-6)}

مفسران، نظریات مختلفی درباره مراد خداوند از «صراط مستقیم» ارائه کرده‌اند. بعضی مفسران با توجه به اینکه این راه، راه نعمت یافتگان دانسته شده است، با قرار دادن آیهٔ زیر از سوره نساء در کنار این آیه، مراد از آن را راه انبیاء، صدیقین، شهداء و صالحین دانسته، و از این منظر به تفسیر آیه پرداخته‌اند:

وَ مَن یُطِعِ اللَّهَ وَ الرَّسُولَ فَأُولَٰئِکَ مَعَ الَّذِینَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَیْهِم مِنَ النَّبِیِّینَ وَ الصِّدِّیقِینَ وَ الشُّهَدَاءِ وَ الصَّالِحِینَ وَ حَسُنَ أُولَٰئِکَ رَفِیقًا _{(نساء،آیهٔ 69)}

نمونه دوم:

إِنَّهُ لَقُرْآنٌ کَرِیمٌ؛ فِی کِتَابٍ مَکنُونٍ؛ لَا یَمَسُّهُ إِلَّا المُطَهَّرُونَ_{(واقعه، آیه 79ـ77)}

مفسران درباره معنای «لاَ یَمَسُّه» و «مُطَهَّرون» اختلاف نظر دارند. علامه طباطبایی با توجه به سیاق آیات و قرار دادن آیهٔ «إِنَّمَا یُرِیدُ اللَّهُ لِیُذهِبَ عَنْکُمُ الرِّجسَ أَهلَ البَیتِ وَ یُطَهِّرَکُمْ تَطهِیرًا» _{(احزاب، آیهٔ 33)}

در کنار این آیه، در تفسیر آن می‌نویسد:

با توجه به سیاق آیات که درباره بزرگداشت مقام قرآن است منظور از «مس» در این آیه، لمس ظاهری نیست و مراد، علم به معارف حقیقی قرآن است که جز پاکان، یعنی کسانی که خدا دل‌هایشان را از هر رجس و پلیدی پاک کرده است، افراد دیگری به معارف بلند آن علم پیدا نمی‌کنند.

منظور از پاکان نیز همان کسانی هستند که خداوند آنها را در آیه تطهیر معرفی کرده است که همان اهل بیت عصمت و طهارت هستند؛ بنابراین علم کامل به معارف حقیقی قرآن مختص اهل بیت پیامبر می‌باشد.

الف) به این آیه دقت کنید:

الَّذِینَ آمَنُوا وَ لَم یَلبِسُوا إِیمَانَهُمْ بِظُلمٍ أُولَٰئِکَ لَهُمُ الْأَمنُ وَ هُم مُهتَدُونَ_{(انعام، آیهٔ 82)}
آنها که ایمان آوردند، و ایمان خود را با ظلم نیالودند، ایمنی تنها از آن آنهاست و آنها هدایت یافتگانند.

با توجه به این آیه، به نظر شما مراد از «ظلم» در آیه بالا چیست؟

وَ إِذ قَالَ لُقمَانُ لِابنِهِ وَ هُوَ یَعِظُهُ یَا بُنَیَ لَا تُشرِک بِاللَّهِ إِنَّ الشِّرکَ لَظُلمٌ عَظِیمٌ_{(لقمان، آیهٔ 13)}

ب) این آیه را در نظر بگیرید. در این آیه وجود هرگونه دوستی و شفاعت در روز قیامت نفی شده است:

یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَنفِقُوا مِمَّا رَزَقنَاکُم مِن قَبلِ أَن یَأْتِیَ یَومٌ لَا بَیعٌ فِیهِ وَلَا خُلَّةٌ وَلَا شَفَاعَةٌ ... _{(بقره، آیهٔ 254)}
ای کسانی که ایمان آورده‌اید، از آنچه به شما روزی داده‌ایم انفاق کنید، پیش از اینکه روزی فرا رسد که در آن نه داد و ستدی است و نه دوستی و نه شفاعتی.

آیه زیر چگونه باعث فهم دقیق‌تر آیه بالا می‌شود؟

یَومَئِذٍ لَا تَنفَعُ الشَّفَاعَةُ إِلَّا مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحمَٰنُ وَ رَضِیَ لَهُ قَولًا _{(طه، آیهٔ 109)}

ضرورت تفسیر قرآن به قرآن

روش تفسیر قرآن به قرآن در میان مفسّران قرن حاضر، جایگاه ویژه‌ای یافته است. «المیزان فی تفسیر القرآن» و «الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن»، دو نمونه از تفاسیر معاصری هستند که این روش را روش اصلی خود قرار داده‌اند.

مفسران، علاوه بر وجود انسجام و ارتباط ظاهری آیات با یکدیگر، که عقل به آن حکم می‌کند، دو دلیل دیگر نیز برای ضرورت تفسیر قرآن به قرآن ذکر می‌کنند:

دلیل قرآنی:

قرآن در خلال آیاتش، خود را این‌گونه معرفی می‌کند:

وَ نَزَّلنَا عَلَیکَ الکِتَابَ تِبیَانًا لِکُلِّ شَیءٍ وَ هُدًی وَ رَحمَةً وَ بُشرَیٰ لِلمُسْلِمِینَ _{(نحل، آیهٔ 89)}

هَٰذَا بَیَانٌ لِلنَّاسِ وَ هُدًی وَ مَوعِظَةٌ لِلمُتَّقِینَ_{(آل‌عمران، آیهٔ 138)}

مفسران معتقدند اگر قرآن بیان کننده همه چیز است، چگونه ممکن است بیان کننده خود نباشد؟ و اگر قرآن راهنمای مردم به آن چیزی است که برای هدایتشان بدان نیاز دارند، چگونه ممکن است در بزرگ‌ترین نیازشان، که فهم معنای آیات قرآن است، راهنمایشان نباشد.

بر این اساس خود آیات قرآن بیان کننده و تبیین‌گر خود هستند و باید در فهم یک آیه از دیگر آیات مشابه آن کمک گرفت.

دلیل حدیثی:

امام علی، قرآن را این‌گونه معرفی کرده است:

کِتابُ اللهِ ... یَنطِقُ بَعضُه بِبَعضٍ وَ یَشْهَدُ بَعضُه و عَلَی بَعضٍ
کتاب خدا... قسمتی از آن درباره قسمت دیگر سخن می‌گوید و پاره‌ای از آن بر پاره دیگر شهادت می‌دهد.

در این حدیث به صراحت آمده است که برخی آیات قرآن با یکدیگر ارتباط معنایی دارند و یکی، درباره معنای دیگری سخن می‌گوید که از این‌رو باید در فهم آیات، آیات مرتبط با آن را نیز مورد توجه قرار داد.

توجه به یک نکته مهم

هنگامی که سخن از تفسیر قرآن به قرآن به میان می‌آید، باید دقت کرد که استفاده از آیات قرآن به عنوان یک منبع اساسی در تفسیر، به معنای نفی دیگر منابع مانند روایات صحیح نیست. درست است که قرآن، خود بیان کننده خویش است، اما روایات صحیح نیز می‌تواند در توضیح پاره‌ای از آیات و همچنین به منظور تشریح آیات احکام و قصص، که در قرآن به اختصار بیان شده است، مورد استفاده قرار گیرد.

قرآن، خود تفصیل پاره‌ای از امور و معارف آیات را به عهده سنت و بیان رسول خدا گذارده و آن حضرت را معلم و تبیین کننده قرآن معرفی کرده است:

وَ أَنزَلنَا إِلَیکَ الذِّکرَ لِتُبَیِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَیهِم _{(نحل، آیهٔ 44)}

لازم است بدانیم برخی مفسّران معتقدند روش تفسیری معصومان، همین تفسیر قرآن به قرآن بوده است و از این‌رو مراجعه به روایات ایشان را برای ارائه تفسیری صحیح و دقیق لازم و ضروری می‌دانند.

امام علی در تفسیر واژه «الظالمین» در آیه «لَا یَنَالُ عَهدِی الظَّالِمِینَ»_{(بقره، آیهٔ 124)} می‌فرمایند:

«اَیِ المُشرِکینَ لِاَنَّهُ تَعَالَی سَمَّی الشِرِکَ ظُلمًا»

با توجه به آیاتی که در همین درس خواندید، به نظر شما امام به کدام آیه از قرآن استناد نموده و این تفسیر را ارائه نمودند؟

چه ارتباطی میان «تفسیر قرآن به قرآن» و «تفسیر موضوعی قرآن» وجود دارد؟

برای مطالعه

یک مفسر برای استفاده از روش تفسیر قرآن به قرآن، باید لوازم مورد نیاز برای تفسیر را از پیش در خود به وجود آورده باشد و با آگاهی کامل از علوم مورد نیاز و تسلط بر تمام آیات قرآن و نیز بهره‌مندی از استدلال‌های صحیح عقلی، از این روش استفاده کند.

اگر مفسر بخواهد بدون کسب مقدمات لازم از این روش استفاده کند، ممکن است در یافتن آیات مشابه با آیه مورد نظر به خطا رود که در این حالت، فهم از مسیر اصلی خود خارج خواهد شد و تفسیر نادرستی از آیه را ارائه خواهد کرد.

به این آیات دقت کنید:

إِنِ ٱلحُکمُ إِلَّا لِلَّهِ یَقُصُّ ٱلحَقَّ وَ هُوَ خَیرُ ٱلفَٰصِلِینَ _{(انعام، آیه 57)}
وَ لَا تَشتَرُوا بِآیَاتِی ثَمَنًا قَلِیلًا وَ مَن لَم یَحکُم بِمَا أَنزَلَ اللَّهُ فَأُولَٰئِکَ هُمُ الکَافِرُونَ_{(مانده آیهٔ 44)}

در بحبوحه جنگ صفین، برخی گمراهان از کنار هم قرار دادن این آیات، چنین نتیجه گرفتند:

خداوند در آیه اول، هر گونه حکم و فرماندهی را منحصر در خود می‌داند؛ بنابراین حق هرگونه حکمیت و حکمرانی در امور مسلمانان از آن خداست و نباید به دست فردی از انسان‌ها سپرده شود. بر اساس آیه دوم نیز هر کس حکمیت الهی را نپذیرد و از آن سرپیچی کند، کافر است. از این‌رو نتیجه گرفتند حضرت علی که در ماجرای جنگ صفین به اصرار همین افراد گمراه، حکمیت یک انسان (ابوموسی اشعری در مقابل عمر بن عاص) را پذیرفت، از ایمان خارج و کافر شده است!

این تفسیر اشتباه، نتیجه نادیده گرفتن اتصال و ارتباط آیات در سیاق آنها است که این چنین مفسر را به خطا و باطل می‌افکند.

برای مطالعه: خلاصه قواعد فصاحت و تجوید

ترکیب و مجاورت حروف و حرکات، موجب شکل‌گیری قواعد مختلف تجویدی می‌شود.

در درس‌های قبل موارد مربوط به هر حرف و حرکت توضیح داده شد و اینک خلاصه آنها:

اول) فصاحت حرکات:

1- کوتاهی و کشیدگی حرکات باید رعایت شود، تا معانی کلمات تغییر نکند.
2- فصاحت حرکات باید رعایت شود، تا لحن به حالت عربی، زیبا و شیوا گردد.
3- از نظر صحت قرائت، سه حرکت کوتاه و سه حرکت کشیده می‌باشد؛ ولی از نظر فصاحت و تجوید، چهار حرکت کوتاه و چهار حرکت کشیده می‌باشد؛ زیرا هر یک از فتحه و الف مدی، دو حالت نازک و درشت دارد.
4- تلفظ فصیح چهار حرکت (فتحه با 20 حرف نازک، الف مدی با 8 حرف درشت، یاء مدی و واو مدی) مانند فارسی است؛ ولی تلفظ فصیح چهار حرکت دیگر با حالت فارسی تفاوت دارد؛ یعنی فتحه با 8 حرف به صورت «آ ولی کوتاه» کسره به صورت «ای ولی کوتاه» ضمه به صورت «او ولی کوتاه» و الف مدی با 20 حرف به صورت «اَ ولی کشیده» تلفظ می‌شوند.

دوم) موارد تفخیم:

حروف و حرکاتی که درشت تلفظ می‌شوند و تفخیم می‌گردند، عبارت‌اند از:

1- هفت حرف درشت؛ که چهار حرف (ص ض ط ظ) همواره درشت است، تا با «س ذ ت» اشتباه نشود؛ و سه حرف (خ غ ق) هرگاه مفتوح یا ساکن باشد، برای فصاحت، تفخیم می‌شود.
2- فتحه با 8 حرف «خَ رَ صَ ضَ طَ ظَ غَ قَ» تفخیم می‌شود.
3- الف مدی با 8 حرف فوق، معمولی و به صورت تفخیم خوانده می‌شود.
4- راء با حرکات «رَ رُ رًا رٌ را رو»
و راء ساکن بعد از حرکات «ـَر ـُر ـار ـور» تفخیم می‌شود.
5- لام لفظ جلاله بعد از فتحه (ــَـ الله) یا بعد از ضمه ( ــُـ الله)، تفخیم می‌شود.

سوم) موارد ترقیق:

حروف و حرکاتی که نازک تلفظ می‌شوند و ترقیق می‌گردند، عبارت‌اند از:

1- 20 حرف دیگر که تقریباً به حالت معمولی و نازک تلفظ می‌شوند.
2- فتحه با این 20 حرف که به حالت معمولی و نازک تلفظ می‌گردد.
3- الف مدی نازک با این 20 حرف که به صورت ــَـ ولی کشیده تلفظ می‌شود.
4- راء با حرکات «رِ رٍ ری » و راء ساکن بعد از کسره و یاء ( ـِر ـ ـیر)
5- لام لفظ جلاله بعد از کسره ( ــِـ الله)
6- نون ساکن و تنوین (ن نـ ــًـ ــٍـ ــٌـ ) نزد 15 حرف نازک: (بـ تـ ثـ جـ د ذ ز سـ شـ فـ کـ مـ نـ و یـ)

چهارم) قلقله:

پنج حرف ساکن (ب ج د ط ق) با تکان کوچک و قلقله تلفظ می‌شود.

23 حرف ساکن دیگر، قلقله ندارد و تکان داده نمی‌شود، به ویژه چهار حرف «أ ت ض ک»

پنجم) دمش‌های خاص حروف:

دمش‌های خاصی که برخی حروف را از حروف مشابه خود متمایز می‌کند، در اصطلاح قرائت دارای نام‌های زیر است:

1- دمش ثاء: نَفت: برای تفاوت آن با ذال
2- دمش حاء: بحّه: برای تفاوت آن با عین
3- دمش خاء: خَروره: برای تفاوت آن با غین
4- دمش سین و صاد: صَفیر: برای تفاوت آنها با زاء
5- دمش شین: تَفَشّی برای تفاوت آن با ژِ
6- دمش فاء: نَفخ: برای تفاوت آن با واو فارسی
7- دمش هاء: هاوی: برای تفاوت آن با الف همزه

ششم) قواعد نون ساکن و تنوین:

نون ساکن و تنوین، سه حالت دارد:

1- نزد 6 حرف حلقی (أ حـ خـ عـ غـ هـ) اظهار و معمولی خوانده می‌شود.
2- نزد 2 حرف (ر لـ) ادغام و به حرف بعدی تبدیل می‌گردد.
3- نزد 20 حرف دیگر، به صورت کشیده در حرف بعد تلفظ می‌شود.

هفتم) کشش غنه:

غنه به معنای کشش نون و میم است و موارد آن عبارت‌اند از:

1- کشش نون ساکن و تنوین، نزد 20 حرف
2- کشش نون مشدد و میم مشدد
3- کشش میم ساکن نزد میم و باء

هشتم) کشش مد:

مد به معنای افزایش کشش حروف مدی است و در مواردی که روی حروف مدی، علامت مد باشد (ـ آ ـوٓ ـیٓ) کشش حروف مدی به میزان دو تا سه برابر افزایش می‌یابد.

سایر قواعد تجویدی و شرح و توضیح مفصل غنه، مد، سبب مد، اسامی مد، مقدار کشش هر نوع و ظرائف و اصطلاحات آنها که بیشتر جنبۀ نظری دارد، در کتاب‌های علم قرائت و تجوید آمده است.

حفظ نور: سورهٔ نَبَأ، آیات 21 تا 40

إِنَّ جَهَنَّمَ کَانَت مِرصَادًا ﴿21﴾ لِلطَّاغِینَ مَآبًا ﴿22﴾ لَابِثِینَ فِیهَا أَحقَابًا ﴿23﴾ لَا یَذُوقُونَ فِیهَا بَردًا وَ لَا شَرَابًا ﴿24﴾ إِلَّا حَمِیمًا وَ غَسَّاقًا ﴿25﴾ جَزَاءً وِفَاقًا ﴿26﴾ إِنَّهُم کَانُوا لَا یَرجُونَ حِسَابًا ﴿27﴾ وَ کَذَّبُوا بِآیَاتِنَا کِذَّابًا ﴿28﴾ وَ کُلَّ شَیءٍ أَحصَینَاهُ کِتَابًا ﴿29﴾ فَذُوقُوا فَلَن نَزِیدَکُم إِلَّا عَذَابًا ﴿30﴾ إِنَّ لِلمُتَّقِینَ مَفَازًا ﴿31﴾ حَدَائِقَ وَ أَعنَابًا ﴿32﴾ وَ کَوَاعِبَ أَترَابًا ﴿33﴾ وَ کَأسًا دِهَاقًا ﴿34﴾ لَا یَسمَعُونَ فِیهَا لَغوًا وَ لَا کِذَّابًا ﴿35﴾ جَزَاءً مِن رَبِّکَ عَطَاءً حِسَابًا ﴿36﴾ رَبِّ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ وَ مَا بَیْنَهُمَا الرَّحْمَٰنِ لَا یَملِکُونَ مِنهُ خِطَابًا ﴿37﴾ یَومَ یَقُومُ الرُّوحُ وَ المَلَائِکَةُ صَفًّا لَا یَتَکَلَّمُونَ إِلَّا مَن أَذِنَ لَهُ الرَّحمَٰنُ وَ قَالَ صَوَابًا ﴿38﴾ ذَٰلِکَ الیَومُ الحَقُّ فَمَن شَاءَ اتَّخَذَ إِلَیٰ رَبِّهِ مَآبًا ﴿39﴾ إِنَّا أَنذَرنَاکُم عَذَابًا قَرِیبًا یَومَ یَنظُرُ المَرءُ مَا قَدَّمَت یَدَاهُ وَ یَقُولُ الکَافِرُ یَا لَیتَنِی کُنتُ تُرَابًا ﴿40﴾

برای مطالعه: ترجمه سوره نبأ، آیات 21 تا 40

[آری] جهنم [ از دیرباز] کمینگاهی بوده (21) [که] برای سرکشان بازگشتگاهی است (22) روزگاری دراز در آن درنگ کنند (23) در آنجا نه خنکی چشند و نه شربتی (24) جز آب جوشان و چرکابه‌ای (25) کیفری مناسب [با جرم آنها] (26) آنان بودند که به [روز] حساب امید نداشتند (27) و آیات ما را سخت تکذیب می‌کردند (28) و حال آنکه هر چیزی را برشمرده [به صورت] کتابی در آورده‌ایم (29) پس بچشید که جز عذاب هرگز [چیزی] بر شما نمی‌افزاییم (30) مسلماً پرهیزگاران را رستگاری است (31) باغچه‌ها و تاکستان‌ها (32) و دخترانی همسال و همسان (33) و پیاله‌های لبالب (34) در آنجا نه بیهوده‌ای شنوند و نه [یکدیگر را] تکذیب [کنند] (35) [این است] پاداشی از پروردگار تو عطایی از روی حساب (36) پروردگار آسمان‌ها و زمین و آنچه میان آن دو است بخشایشگری که کس را یارای اعتراض به او نیست (37) روزی که روح و فرشتگان به صف می‌ایستند و [مردم] سخن نگویند مگر کسی که [خدای] رحمان به او رخصت دهد و سخن حق گوید (38) آن روز، حق و قطعی است پس هر که خواهد راه بازگشتی به سوی پروردگار خود بجوید (39) ما شما را از عذایی نزدیک هشدار دادیم روزی که آدمی آنچه را با دست‌خویش پیش فرستاده است بنگرد و کافر گوید کاش من خاک بودم (40)